Profilaktyka czerniaka

Profilaktyka czerniaka obejmuje dwa rodzaje interwencji: profilaktykę pierwotną i wtórną. Pierwotna obejmuje nasze zachowania, tj. unikanie solarium, stosowanie wysokiej ochrony przeciwsłonecznej i reaplikowanie jej, ograniczanie nadmiernej ekspozycji na słońce i wybieranie zacienionych miejsc w trakcie wypoczynku. Wtórna z kolei obejmuje interwencje i nawyki profilaktyczne o charakterze medycznym, tj. samobadanie, obserwacja zmian na ciele, regularne wizyty dermatologiczne z oceną zmian dermoskopem.

W najnowszym wywiadzie eksperckim Adrianna Sobol rozmawia z dr hab. n. med. Grażyną Kamińską-Winciorek – dermatologiem.

Kto powinien stosować profilaktykę czerniaka?

Absolutnie każdy. Już dzieci powinno się uczyć nawyku stosowania kremów z filtrem, czy też noszenia na plażę specjalnych ubranek chroniących przed promieniowaniem UV. Do szczególnych grup ryzyka wystąpienia czerniaka zaliczamy zespół znamion atopowych, nadmierną ekspozycję na słońce, oparzenia słoneczne, predyspozycje genetyczne, czy też przyjmowanie określonych leków, np. onkologicznych, czy immunosupresyjnych. 

Profilaktyka czerniaka w praktyce

Każdy pacjent powinien mieć badaną skórę co najmniej raz w roku, a optymalnie 2-3 razy. Należy oczywiście zachować czujność na zmiany i sygnały płynące ze swojego ciała i nie bagatelizować ich. Jak pokazuje praktyka lekarska, pacjenci, którzy mają dużo znamion są bardziej czujni i to u nich ta wykrywalność jest znacznie wyższa. W przypadku osób nieposiadających wielu znamion widoczny jest brak wiedzy na temat charakterystyk zmian zagrażających, a tym samym obniżona czujność.

Uproszczoną, choć dobrą dla osób zaczynających przygodę z profilaktyką jest zasada oceny znamion oparta na literach alfabetu ABCDE:

A – zmiana jest asymetryczna

B – ma poszarpane brzegi

C – ma niejednolity kolor

D – ma duży rozmiar powyżej 6 mm

E – widoczna jest ewolucja, czyli zmiany w obrębie znamienia zachodzące z czasem

Obecnie mówi się także o istotnym 6 czynniku F odpowiadającemu angielskiemu feeling (pl. odczucie). Poprzez ten punkt rozumie się indywidualne odczucia pacjenta związane ze zmianą, tj. świąd, palący ból. W przypadku zmian nowopowstałych, gdzie nie mamy jeszcze możliwości obserwować ich ewolucji, mówi się o kryterium brzydkiego kaczątka. Polega ono na porównywaniu obrazu nowopowstałej zmiany do poprzednich obecnych na ciele, które zostały uznane za bezpieczne.

Rola różnic indywidualnych

            Istnieją pewne uwarunkowania tego, jak czerniak może się rozwijać w zależności od czynników indywidualnych. Na przykład, biorąc pod uwagę kryterium płci, mężczyźni częściej mają zmiany złośliwe w obrębie twarzy i pleców,
a kobiety na nogach. Wynika to z preferencji w ekspozycji na słońce. Kobiety często chcą mieć opalone nogi, tymczasem mężczyźni zapominają o stosowaniu kremów z filtrem na twarzy i opalają się bez koszulki.

Patrząc na czynniki demograficzne, Azjaci i Afroamerykanie dużo częściej doświadczają czerniaka w miejscach mniej oczywistych i widocznych, tj. podeszwy stóp, obszar pod paznokciami. Co istotne, w grupie mężczyzn za wykrywalność czerniaka odpowiadają w znacznej części kobiety. Ich partnerki, matki, siostry, które mają naturalnie większą czujność na sygnały płynące z ciała i z większą dokładnością obserwują skórę swoją i innych

Profilaktyka to nasz wspólny obowiązek

Pamiętajmy jednak, że profilaktyka to nie tylko zadanie indywidualne. Zasady profilaktyczne powinny być wdrażane zarówno w rodzinach, jak i w innych ważnych obszarach życia pacjentów, np. w miejscu pracy. Programy profilaktyczne często nakierowane są na edukację onkologiczną w sensie ogólnym, jednak ważne jest, aby przygotowywać także materiały edukacyjne i spotkania przygotowujące do bezpośredniego zapobiegania czerniakowi.

Pracodawca i działy zajmujące się kwestiami well-beingu w miejscu pracy mają tutaj swoją ogromną rolę, w której podjęcie działań może zaprocentować zarówno przywiązaniem pracownika do miejsca pracy, jak i przede wszystkim ocaleniem życia i zdrowia kolegi z pracy.